Hoe lang duurt het om een boek te vertalen?

Hoe lang een boekvertaling duurt, hangt af van twee aparte klokken: de tijd om de tekst te vertalen, en de tijd die jij nodig hebt om te beslissen en te controleren. De tweede is bijna altijd langer dan de eerste. Daarom levert dezelfde vraag antwoorden op van een dag tot een half jaar, en kloppen ze allebei.

Het loont ze te scheiden voordat je een verschijningsdatum vastlegt.

Waarom de vraag twee ver uiteenliggende antwoorden krijgt

Een menselijke vertaler werkt op tempo. Er is een aantal woorden dat hij per dag kan vertalen zonder kwaliteitsverlies, en dat schommelt weinig. Een heel boek is daarom een project van weken tot maanden, en de planning volgt uit de lengte van het boek en uit zijn wachtrij.

Machinevertaling werkt anders: die kent geen werktijden. Om te zien wat dat concreet betekent: Amazon vermeldt op de hulppagina van zijn vertaaldienst dat het maken van een vertaling enkele uren tot een dag kost, en dat het tot drie dagen kan duren voor die vertaling in de winkel verschijnt.

Let op wat daar gebeurt: de vertaling zelf kostte uren, en het verschijnen in de winkel drie keer zo lang. Dat is precies het patroon.

Wat de klok bepaalt bij een menselijke vertaler

Vier dingen, op volgorde van invloed:

• Zijn wachtrij. Een goede vertaler is bezet, en het wachten tot hij vrij is kan langer duren dan het werk zelf.
• De lengte van het boek. Lineair, zonder verrassingen.
• Het soort tekst. Proza met veel dialoog gaat langzamer dan rechttoe rechtaan non-fictie.
• Correctierondes. Elke ronde duurt minstens een week, vooral door reactietijden aan beide kanten.

Het enige punt uit dat rijtje dat jij in de hand hebt, is het laatste. Hoeveel rondes er komen, wordt bijna helemaal bepaald door hoe helder de opdracht aan het begin was — dat werkten we uit in hoe je een vertaler vertelt hoe het boek moet klinken.

Wat de klok bepaalt bij een geautomatiseerde vertaling

Hier is de vertaalstap niet langer het knelpunt, en nemen drie andere zaken die plaats in.

Het eerste is het bestand dat je aanleverde. Een net bestand gaat er soepel doorheen; een gescand bestand, een bestand met dubbele pagina's of een bestand waarin de opmaak met de hand is gebouwd, levert opruimwerk op dat tijd kost. Dat beschreven we in welk bestand je opstuurt voor vertaling.

Het tweede is de controle. Een vertaling waar niemand naar heeft gekeken, is geen afgerond boek, ook niet als het resultaat goed is. Sommige controles werken zonder de taal te kennen, en daarover schreven we in hoe je een vertaling controleert in een taal die je niet leest.

Het derde is de winkel. Ook als alles klaar is, kosten goedkeuring en het verschijnen op de pagina hun eigen tijd, en dat versnelt niemand.

Het deel waar niemand een prijs op zet

Dit verrast auteurs: als de vertaling klaar is, is het boek dat nog niet.

Je moet beslissen hoe het boek in de nieuwe taal gaat heten, en de wervende tekst op de achterkant opnieuw schrijven — twee dingen die niet letterlijk worden vertaald, zoals we uitlegden in titel en flaptekst worden herschreven, niet vertaald. Je moet beslissen of de omslag blijft. Je moet categorieën en zoekwoorden kiezen in een taal die je misschien niet leest.

Stuk voor stuk kleine beslissingen, en samen kunnen ze een boek twee maanden ophouden. Niet omdat ze moeilijk zijn, maar omdat niemand er een datum aan hing.

Hoe je het echt verkort

Drie dingen verkorten de planning meer dan welke spoedopdracht ook:

Maak een schoon bestand voordat je begint. Een uur opruimen scheelt een hele ronde.

Maak een korte lijst met namen en termen die consequent moeten blijven: personages, plaatsen, termen die eigen zijn aan het boek. Dat voorkomt precies het probleem dat we beschreven in waarom de naam van de heldin halverwege verandert.

En zet data voor de stappen ná de vertaling, niet alleen voor de vertaling. Bouw je een eerste planning, dan zet veelgestelde vragen de volgorde recht.