Hoe vertel je een vertaler hoe je boek moet klinken

De meeste mensen die een boekvertaling bestellen, specificeren precies wat makkelijk te specificeren valt: uit welke taal, naar welke taal, wanneer klaar, en in welk bestand. Wat bepaalt of je het resultaat mooi vindt, komt bijna nooit op papier: hoe het boek hoort te klinken. Zes korte vragen halen het meeste uit de discussie die anders later volgt.

1. Hoe formeel

Een boek kan spreektalig, neutraal of formeel zijn, en alle drie zijn even geldig. Maar zeg je niets, dan beslist iemand anders het voor je.

Zet het in één regel: "spreektalig, geen slang" of "formeel, geen directe aanspreking van de lezer". Zelfs die regel is beter dan stilte, want er valt iets aan af te meten.

2. Korte of lange zinnen

De een schrijft lange, kronkelende zinnen, de ander korte. Vertalen maakt zinnen doorgaans langer, omdat het uitlegt wat het origineel slechts suggereerde. Telt jouw ritme, vraag dan uitdrukkelijk om het te behouden.

3. Namen en termen

De goedkoopste beslissing vooraf en de duurste achteraf. Maak een korte lijst: namen van personages en plaatsen in de gewenste spelling, terugkerende termen die één vaste vertaling nodig hebben, en woorden die helemaal niet vertaald moeten worden. Twintig regels dekken de meeste boeken.

4. Wat gewijzigd mag worden

Dit is de vergeten vraag, en ze bepaalt het resultaat sterker dan welk gesprek over kwaliteit ook. Mag een lange zin in tweeën? Mag een grap die de overtocht niet overleeft, worden vervangen door een gelijkwaardige? Moeten maten en data naar plaatselijk gebruik worden omgezet? Moet er een noot komen waar culturele context ontbreekt?

Jouw antwoorden kunnen volledig afwijken van wat een vertaler standaard zou doen.

5. Wie de lezer is

"Engels" is geen enkele bestemming. Amerikaanse en Britse lezers verwachten andere spelling en andere formuleringen. Hetzelfde geldt tussen het Spaans van Spanje en dat van Latijns-Amerika. Dit is een commerciële beslissing voordat het een talige is: waar het boek verkocht wordt en tegen wie het spreekt.

6. Wat voor boek het is

Eén regel over het soort boek voorkomt hele categorieën misverstanden. Een roman, een memoir, een kinderboek, een vakhandleiding en non-fictie willen volstrekt verschillende dingen: een kinderboek leeft van ritme en voorlezen, een vakboek vraagt dat een term elke keer identiek wordt weergegeven, en een roman heeft personages nodig die als mensen klinken.

Zet erbij voor wie het bedoeld is — volwassenen, jongeren, vakmensen — en wat een lezer aan het eind zou moeten voelen. Het klinkt abstract, maar het is precies wat de doorslag geeft wanneer iemand moet kiezen tussen twee even verdedigbare opties.

En de drie alinea's die meer waard zijn dan al het andere

Voeg aan het eind van het document drie alinea's uit het boek toe: één beschrijving, één dialoog, en één uit de passage waar je het meest van houdt. Vraag die vertaald te zien voordat het hele boek begint.

Eén pagina echt resultaat zegt meer dan alle voorbereidende correspondentie, en het is de goedkoopste manier om vroeg te ontdekken dat jullie elkaar anders begrepen — wanneer bijsturen nog makkelijk is.

Meer over spraak in vertaling: waarom dialoog stijf klinkt. En over consistentie door het hele boek: waarom de naam van je hoofdpersoon verandert.