Titel en achterflaptekst worden herschreven, niet vertaald

De titel van een boek en de tekst op de achterkant horen niet bij het boek: ze zijn de advertentie ervan. Gaat een boek dus over naar een nieuwe taal, dan horen die twee niet vertaald te worden maar opnieuw geschreven voor de nieuwe lezer.

Dit is de meest gemaakte fout in de fase na de vertaling, en ook de duurste: het boek zelf kan uitstekend zijn en niemand slaat het open.

Waarom een letterlijke vertaling van een titel mislukt

Een goede titel werkt door dingen die niet tussen talen meereizen. Klank. Woordspel. Een bekende uitdrukking die is verbogen. Een knipoog naar een lied dat iedereen kent.

Vertaal je hem woord voor woord, dan blijft de betekenis en verdwijnt het effect. Je houdt een correcte woordcombinatie over die niemand onthoudt en waarin niets een hand doet stoppen.

Er zijn ergere gevallen, waarin de vertaalde titel wél iets zegt — alleen niet wat je bedoelde. Een uitdrukking die in de ene taal gewoon klinkt, kan in een andere houterig, kinderachtig of komisch klinken, en je komt er niet achter tenzij iemand het je vertelt.

Wat je in plaats daarvan doet

Behandel het als het schrijven van een nieuwe titel voor het boek, met één beperking: hij moet hetzelfde beloven als het origineel beloofde.

In de praktijk ziet dat er zo uit. Je legt in één zin uit wat het boek is, en in een tweede zin wie de lezer is die het zou moeten liefhebben. Wie in de doeltaal schrijft stelt een aantal mogelijkheden voor, en jij kiest.

Laat je niet verleiden om te kiezen wat jou het dichtst bij het origineel lijkt. Jij bent het publiek niet. Kies op grond van de uitleg die je krijgt over waarom elke mogelijkheid werkt.

En de tekst op de achterkant

Dezelfde logica, op grotere schaal.

Achterflaptekst is geen samenvatting van het verhaal. De taak ervan is nieuwsgierigheid wekken en stoppen vóór het einde. Het is ook het veld dat lezers werkelijk lezen op de verkooppagina, en daarmee bepaalt het of het boek gekocht wordt.

Wat tussen talen verandert zijn niet alleen de woorden maar de toon. Er zijn markten waar zulke tekst in korte, dramatische zinnen wordt geschreven, en markten waar zo'n bewering overdreven overkomt en wantrouwen wekt. Een vertaling die trouw blijft aan de oorspronkelijke toon komt er misschien vreemd uit precies daar waar hij moet overtuigen.

Verder: vermeldt de oorspronkelijke tekst een plaatselijke prijs, een auteur die bij jou bekend is, of een citaat uit een krant waarvan niemand elders gehoord heeft, dan is dat waardevolle ruimte, en is het de moeite waard die te vervangen door iets dat de nieuwe lezer wél iets zegt.

Wie dit moet doen

Niet noodzakelijk wie het boek vertaalde. Een boek vertalen en verkooptekst schrijven zijn twee verschillende vaardigheden, en een uitstekende vertaler kan een bleke achterflaptekst schrijven.

Wat wél telt: dat de persoon de doeltaal als moedertaal leest en boeken daarin heeft zien verkopen. Het is werk van enkele uren, en daarmee een van de lonendste investeringen in het hele vertaalproces.

Hoe je het resultaat controleert zonder de taal te kennen

Vraag om twee dingen.

Ten eerste een terugvertaling van de titel en de achterflaptekst naar je eigen taal. Beoordeel de stijl er niet op — een terugvertaling klinkt altijd vlak. Gebruik hem alleen om te bevestigen dat hij het juiste boek belooft en het einde niet verklapt.

Ten tweede een korte uitleg van wie hem schreef: waarom deze titel, en wat hij een plaatselijke lezer meegeeft. Klinkt de uitleg logisch voor je, dan is de tekst waarschijnlijk in orde. Precies hetzelfde beginsel werkt op de romp van het boek, en daarover schreven we in hoe je een vertaling beoordeelt die je niet kunt lezen.

En zit je nog in de fase vóór de vertaling, dan is het de moeite waard te controleren of het bestand zelf op orde is — hoe je het bestand van een boek voorbereidt voor vertaling behandelt dat, en onze veelgestelde vragen de rest.