De leesrichting van een boek draait om: van Hebreeuws naar Engels

Als een Hebreeuws boek in het Engels verschijnt, draait de leesrichting van een boek om: het opent aan de andere kant, de pagina's staan in omgekeerde volgorde, en het oog van de lezer beweegt van links naar rechts. Bij de meeste boeken, die alleen doorlopende tekst zijn, merkt u daar nauwelijks iets van. Maar alles wat op de richting is gebouwd, zoals het omslag, illustraties, tabellen en tijdlijnen, moet worden gecontroleerd. En sommige dingen die u vanzelfsprekend zou omdraaien, mag u juist niet omdraaien.

Wat er verandert aan de leesrichting van een boek zelf

Een Hebreeuws boek opent aan de rechterkant. De voorkant zit aan de kant die bij een Engels boek de achterkant is.

Verschijnt het boek in het Engels, dan draait dat allemaal om. De voorkant verhuist naar de andere kant, en de lezer bladert de andere kant op. Een pagina die rechts in een spread stond, staat nu links.

Bij een gewoon tekstboek is dat een technische kwestie waar de opmaker van het boek voor zorgt. Bij een boek met beelden verandert het de betekenis van elke spread.

Het omslag: meer dan tekst vervangen

Het omslag van een Hebreeuws boek is zo ontworpen dat het oog er van rechts binnenkomt. De titel, de naam van de auteur, de figuur op het omslag: alles staat volgens die richting.

Gaat het omslag naar het Engels, dan komt het oog van links binnen. Een omslag dat in het Hebreeuws prima werkte, kan ineens uit balans aanvoelen. We schreven daarover in heeft een vertaald boek een nieuw omslag nodig.

En bij een gedrukt omslag bestaat het volledige omslag, het deel dat om het boek heen gaat, uit een achterkant, een rug en een voorkant. Draait de richting om, dan wisselen voor- en achterkant van plaats. U kunt het volledige omslagbestand dus niet nemen en er alleen de tekst in vervangen.

Illustraties: waarom u ze niet spiegelt

De eerste neiging is om alle illustraties te spiegelen. Als de richting omdraait, laat de tekeningen dan ook omdraaien. Dat is bijna altijd een slecht idee.

Een gespiegelde illustratie verandert dingen die de lezer opmerkt. Tekst in de tekening, zoals een winkelbord of een naam op een deur, wordt spiegelschrift. Een figuur die met rechts schrijft, is ineens linkshandig. Een echte plek die de lezer kent, ziet er vreemd uit. En gezichten, die nooit helemaal symmetrisch zijn, lijken ineens net niet te kloppen.

De juiste aanpak is de illustratie te laten zoals ze is, en elke spread te controleren: staat de tekst nog op de plek waar het oog hem tegenkomt? Verdwijnt er iets belangrijks in de rug?

Kinderboeken: daar merkt u het het sterkst

In een kinderboek denkt de illustrator na over de bladerrichting. Een figuur die naar de rand van de pagina rent, trekt het kind om de pagina om te slaan. Een verrassing op de volgende spread staat aan de kant die het kind als laatste ziet.

Draait de richting om, dan rent de figuur ineens naar de rug in plaats van naar de rand van de pagina. De verrassing komt te vroeg.

Er is niet één oplossing voor elk boek. Soms verwisselt u de volgorde van de twee illustraties in een spread. Soms verschuift u de tekst. Soms accepteert u het. Waar het om gaat, is dat u elke spread doorloopt en vraagt wat die met de lezer doet, en niet alleen wat erin staat.

Tabellen, cijfers en tijdlijnen

In non-fictieboeken zitten de kleine problemen verstopt.

Tabellen. In het Hebreeuws is de eerste kolom de rechter. In het Engels de linker. Een tabel die vertaald wordt zonder de kolommen opnieuw te ordenen, wordt verkeerd om gelezen.

Tijdlijnen en diagrammen. Een tijdlijn die in het Hebreeuws van rechts naar links loopt, moet in het Engels van links naar rechts lopen. Een diagram met pijlen moet pijl voor pijl worden gecontroleerd.

Cijfers en buitenlandse woorden. In Hebreeuwse tekst staan veel cijfers, Engelse namen en afkortingen, en die worden in de tegenovergestelde richting van de tekst eromheen geschreven. In een Engelse vertaling loopt de hele tekst in één richting, en dat maakt het meestal eenvoudiger. Maar soms verhuist een leesteken dat in het Hebreeuws op de goede plek stond naar een verkeerde plek, of staat een telefoonnummer achterstevoren. Het loont om elke pagina met veel cijfers aandachtig te lezen.

Wat u controleert voordat u uploadt

Een korte lijst:

• Het volledige omslag is opnieuw ontworpen voor de nieuwe richting, niet alleen vertaald.
• Elke spread met een illustratie is gecontroleerd: de tekst is leesbaar en er verdwijnt niets belangrijks in de rug.
• Geen enkele illustratie is gespiegeld zonder goede reden.
• Tabellen, tijdlijnen en diagrammen zijn opnieuw geordend voor de nieuwe richting.
• De inhoudsopgave en de paginanummers kloppen met de nieuwe volgorde.

Is uw boek vooral tekst, dan raakt het meeste hiervan u niet, en de opmaker van het boek zorgt voor de rest. Staan er beelden, tabellen of vormgeving in die het oog leiden, neem daar dan de tijd voor. Welk bestand u het best voor de vertaling kunt aanleveren zodat de vormgeving zo veel mogelijk behouden blijft, leest u in welk bestand u voor de vertaling aanlevert.