Vertaalsubsidie voor je boek: wie krijgt die, en wat heb jij eraan?

Een vertaalsubsidie is geld uit een publiek fonds dat een deel van de vertaling van een boek betaalt, maar bijna altijd gaat het naar een uitgeverij, niet naar de schrijver. Bij alle programma's die we bekeken, ook dat van het Israëlische Instituut voor Hebreeuwse Literatuur, is het een uitgeverij die de rechten heeft gekocht die aanvraagt. Breng je het boek zelf uit, dan kun je waarschijnlijk niet rechtstreeks een vertaalsubsidie krijgen. Heb je een uitgeverij of een agent, dan kan de subsidie helpen om het boek in het buitenland te verkopen.

Wat is een vertaalsubsidie

Veel landen willen dat hun literatuur in het buitenland gelezen wordt. Daarom richten ze fondsen op die bijdragen aan de vertaalkosten, zodat een buitenlandse uitgeverij makkelijker besluit om een boek te kopen uit een taal die ze niet kent.

De logica is simpel. Een Franse uitgeverij overweegt een Hebreeuws boek. Ze leest geen Hebreeuws, ze weet niet zeker of het boek zal verkopen, en de vertaling is een van de grootste kostenposten van het project. Een subsidie die een deel van de vertaling dekt, verlaagt het risico.

Wie vraagt aan: uitgeverijen, geen schrijvers

Dit is het belangrijkste om te weten, en het komt terug in elk programma dat we lazen:

• Het Israëlische Instituut voor Hebreeuwse Literatuur. Volgens zijn subsidierichtlijnen gaan subsidies naar buitenlandse uitgeverijen die hedendaagse Hebreeuwse literatuur in vertaling uitbrengen. De uitgeverij moet langer dan een jaar actief zijn en minstens tien boeken per jaar uitgeven.
• De Europese Unie. In het programma Circulation of European Literary Works van Creative Europe mogen organisaties uit de uitgeverswereld aanvragen. Particulieren kunnen niet zelf aanvragen, en het programma is bedoeld voor fictie en literatuur.
• English PEN in het Verenigd Koninkrijk. Bij het programma PEN Translates staat dat de subsidie alleen openstaat voor uitgeverijen die in het Verenigd Koninkrijk gevestigd zijn.
• Het Nederlands Letterenfonds. Zijn vertaalsubsidies zijn bedoeld voor internationale uitgeverijen die een boek in vertaling uitbrengen dat oorspronkelijk in het Nederlands of het Fries is geschreven.

Wat het Instituut voor Hebreeuwse literatuur vraagt

Is je boek in het Hebreeuws geschreven, dan is dit het meest relevante programma. Volgens de Engelstalige richtlijnen op de site van het instituut:

1. Het boek is oorspronkelijk in het Hebreeuws verschenen, bij een commerciële Israëlische uitgeverij. Een boek in eigen beheer voldoet niet aan die voorwaarde.
2. De buitenlandse uitgeverij heeft het boek al vastgelegd, met een contract of een optie.
3. Het boek is hedendaagse literatuur van kwaliteit: proza, poëzie of toneel.
4. Het geld gaat alleen naar het honorarium van de vertaler, en dekt daar meestal maar een deel van.
5. De betaling komt nadat het boek is verschenen, wanneer het instituut gedrukte exemplaren ontvangt.

Aanvragen worden het hele jaar door aangenomen, maar het instituut raadt aan om voor 1 januari in te dienen, en vraagt om minstens drie maanden op een antwoord te wachten.

Vertaalsubsidie als je een uitgeverij of agent hebt

Is je boek bij een Israëlische uitgeverij verschenen, vraag dan of die het boek in het buitenland aanbiedt, en of ze de subsidie noemt als ze het boek aan buitenlandse uitgeverijen presenteert. Aan de voorwaarde dat het boek bij een commerciële Israëlische uitgeverij is verschenen, voldoe je dan al.

Heb je een literair agent, vraag hem dan naar subsidies in de landen waar hij het boek aanbiedt. Wat een agent doet, schreven we in wat is een literair agent.

In beide gevallen ben jij niet degene die aanvraagt. Maar weten dat de subsidie bestaat, helpt je om de juiste vragen te stellen.

En als je het zelf uitbrengt

Dan zal een vertaalsubsidie je boek waarschijnlijk niet financieren, en dat is goed om te weten voordat je weken aan zoeken verspilt. De programma's zijn opgebouwd rond uitgeverijen, contracten en verkochte rechten.

Dat betekent niet dat er geen weg is. Het betekent dat de beslissing over de vertaling afhangt van je eigen budget, en dat je de route het best kiest op basis van het soort boek. Daarover schreven we in roman, memoires, kinderboek of handleiding en in hoe vergelijk je twee offertes voor een vertaling.

Nog één ding: subsidievoorwaarden veranderen, en programma's gaan open en dicht. Lees voordat je ergens op bouwt de actuele richtlijnen op de site van het fonds zelf. Meer vragen vind je bij de veelgestelde vragen.