Een piratenvertaling met AI: Murakami binnen vier uur online

Op 3 juli 2026 verscheen in Japan het nieuwe boek van Haruki Murakami, en binnen vier uur circuleerde er online al een Chinese piratenvertaling die volledig met kunstmatige intelligentie was gemaakt. Het verhaal, gemeld door het Japanse tijdschrift Courrier Japon en deze week opgepikt in het nieuwsoverzicht van Publishing Perspectives, is niet zomaar weer een verhaal over piraterij. Het laat zien hoe kort de afstand is geworden tussen een boek dat in de ene taal verschijnt en een versie in een andere taal, als iemand die maar graag genoeg wil.

Bent u een auteur die over vertalen nadenkt, dan zijn hier twee dingen om op te letten. Het ene gaat over uw rechten. Het andere over de vraag waarom dit juist met dit boek gebeurde.

Wat er precies gebeurde

Volgens het bericht zijn Chinese lezers van Murakami gewend om meer dan een jaar te wachten tot de officiële vertaling van een nieuw boek verschijnt. Dit keer niet.

Een 21-jarige literatuurstudent van een universiteit in Nanjing, die het tijdschrift onder een schuilnaam opvoert, schreef zelf een programma dat het boek aan het Chinese taalmodel DeepSeek voerde. Het programma knipte de tekst in korte stukken, liet een overlap tussen de stukken zodat de context niet wegviel, en bouwde onderweg een lijst van namen en begrippen op zodat die overal gelijk bleven. Aan het eind liep het de hele tekst nog eens door en controleerde die.

Vier uur nadat het boek in Japan was verschenen, stond de vertaling op een illegale online bibliotheek en op sociale media. Volgens het artikel had niemand haar vooraf gelezen. De kosten, volgens hetzelfde bericht: 13 yuan, ongeveer $1,90, voor het gebruik van het model.

Op de Chinese recensiesite Douban waren lezers verrast door de kwaliteit, en vroegen ze zich hardop af wat er voor een menselijke vertaler nog te doen overblijft.

Waarom het een piratenvertaling is, ook als die goed is

Omdat het recht om een boek te vertalen niet ligt bij wie het kán vertalen. Het ligt bij wie het auteursrecht heeft: de auteur, of de uitgeverij die dat recht van hem heeft gekocht. We schreven daar uitgebreid over in wie de vertaalrechten van een boek bezit.

Dat geldt ook als de vertaling gratis is gemaakt, ook als ze uit liefde voor het boek is gemaakt, en ook als een machine haar heeft gemaakt. Dat de techniek goedkoop is, verandert niets aan wiens recht het is.

En er is nog een punt, minder juridisch. Een vertaling die niemand heeft gelezen voordat ze werd gepubliceerd, is een vertaling waar niemand achter staat. Als de naam van een personage halverwege verhaspeld raakt, als een ironische zin serieus uitvalt, als een grap verdwijnt, is er niemand die het herstelt. En de Chinese lezer die deze versie las, zal Murakami door die versie onthouden.

Waarom het juist met dit boek gebeurde

Omdat er een groot publiek zat te wachten, zonder officiële versie. Meer geheim is er niet.

Een piratenvertaling vult een leegte. Ze duikt op waar vraag is en geen aanbod. Het boek van een beroemde auteur, waarvan miljoenen lezers in een andere taal weten dat het uit is en dat ze het nog een jaar niet kunnen lezen, is precies zo'n leegte.

Voor de meeste auteurs ligt het omgekeerd. Er wachten geen miljoenen lezers. Niemand in een andere taal weet dat het boek bestaat, dus niemand neemt de moeite het zonder toestemming te vertalen. Het probleem van de meeste auteurs is niet dat hun boek gestolen wordt. Het is dat niemand het vindt.

Wat een gewone auteur hieruit kan halen

Drie dingen, zonder drama.

De tijd tussen talen is korter geworden. Vroeger was de vertaling van een lang boek een project van maanden, en in die tijd kon een boek uit het nieuws verdwijnen. Nu kan een eerste versie heel snel klaar zijn. Dat betekent niet dat ze klaar is voor lezers, maar het verandert de afweging over wanneer het de moeite waard is om te beginnen.

Een officiële versie is de sterkste bescherming. Hebt u lezers in een andere taal, of tekenen dat ze eraan komen, dan laat een vertaalde versie van uzelf, die u hebt gecontroleerd en waar u achter staat, minder ruimte voor de versie van iemand anders. En ook als zo'n andere versie opduikt, weten lezers waar het echte boek te vinden is.

Het loont om te weten hoe u om verwijdering vraagt. Vindt u uw boek ooit in een taal waarvoor u geen toestemming gaf, leg dan vast waar het staat en neem contact op met de website of winkel die het host. De meeste grote platforms hebben een vast formulier om inbreuk op het auteursrecht te melden. Hebt u een uitgeverij, dan is dat haar taak.

Wat dit verhaal niet zegt

Het zegt niet dat machinevertaling zonder dat een mens meeleest genoeg is voor een boek. De lezers op Douban waren onder de indruk, maar geen van hen kon weten wat er onderweg verloren ging, want geen van hen las het origineel en de vertaling naast elkaar.

En juist voor u doet dat verschil ertoe. Het boek van Murakami overleeft één piratenvertaling wel. Het eerste boek van een onbekende auteur wordt beoordeeld op de eerste versie die de lezer tegenkomt, en krijgt niet altijd een tweede kans. Twijfelt u hoe u een vertaling controleert in een taal die u niet leest, dan schreven we daarover in een vertaling controleren in een taal die u niet leest. Overige vragen staan bij onze veelgestelde vragen.