Wat is publiek domein, en wanneer mag je een boek vrij vertalen

Een boek wordt 'publiek domein' als het auteursrecht erop verloopt. Vanaf dat moment mag iedereen het vertalen, drukken en verkopen, zonder toestemming te vragen. In Israël gebeurt dat 70 jaar na de dood van de schrijver. In de VS gelden voor oude boeken andere regels, dus hetzelfde boek kan in het ene land vrij zijn en in het andere beschermd.

Wat publiek domein is

Auteursrecht is het recht van wie een boek schreef om te bepalen wat ermee gebeurt: wie het drukt, wie het vertaalt, wie er geld voor krijgt. Dat recht duurt niet eeuwig. Als het afloopt, gaat het boek naar het 'publiek domein', het is dan van iedereen.

Een boek in het publiek domein kun je vertalen zonder contract. Je kunt het opnieuw uitgeven, inkorten, bewerken tot toneelstuk. Niemand hoeft dat goed te keuren.

Wanneer dat in Israël gebeurt

Volgens de Israëlische auteurswet uit 2007, die in mei 2008 in werking trad, duren de rechten het hele leven van de schrijver plus 70 jaar na zijn dood. De wet bepaalt ook dat de termijn eindigt op 31 december van het laatste jaar. Zo vat de auteursrechtgids van Wikimedia Commons de wetsartikelen samen.

Een voorbeeld: een schrijver die in 1955 overleed, is beschermd tot eind 2025. Op 1 januari 2026 wordt zijn werk in Israël publiek domein.

Wanneer dat in de VS en Europa gebeurt

In de VS zijn boeken die vóór 1978 verschenen 95 jaar na publicatie beschermd. Daarom kwamen op 1 januari 2026 daar boeken uit 1930 in het publiek domein. Op de lijst die het Center for the Study of the Public Domain van Duke University publiceerde, staan bijvoorbeeld As I Lay Dying van Faulkner en The Maltese Falcon van Dashiell Hammett.

In de Europese Unie en veel andere landen lijkt de regel op de Israëlische: 70 jaar na de dood van de schrijver. In sommige landen is de termijn korter, 50 jaar.

Waarom hetzelfde boek vrij en beschermd kan zijn

Omdat elk land anders telt. Het Duke-centrum geeft een goed voorbeeld: de roman Cakes and Ale van Somerset Maugham verscheen in 1930 en is daarom sinds januari 2026 vrij in de VS. Maar Maugham overleed in 1965, dus in landen die 70 jaar na de dood tellen, is hij beschermd tot 2036.

Dat is belangrijk voor wie online boeken verkoopt. Een winkel als Amazon verkoopt in veel landen tegelijk. De vertaling van een boek dat alleen in de VS vrij is, mag niet per se overal verkocht worden.

En een bestaande vertaling van een oud boek?

Hier gaan veel mensen de mist in. Ook als het originele boek vrij is, is de vertaling een nieuw werk. De Amerikaanse Authors Guild schrijft vertalers uitdrukkelijk dat het auteursrecht op de vertaling bij hen ligt.

Dus: je mag een boek dat al in het publiek domein staat opnieuw vertalen. Je mag niet een vertaling van twintig jaar geleden nemen en uitgeven alsof ze van jou is. We schreven meer over die kant in wie is eigenaar van de vertaalrechten.

Wat dit betekent voor jouw boek

Drie gevallen waarin dit een gewone schrijver raakt:

• Een citaat in je boek. Een oud gedicht als motto voorin, een fragment uit een historische brief. Is de bron al publiek domein, dan is geen toestemming nodig. Zo niet, dan moet je het nagaan.
• Het boek van een familielid. Opa die memoires schreef die nooit zijn vertaald. Overleed hij minder dan 70 jaar geleden, dan bestaan de rechten nog, en meestal zijn ze overgegaan op de erfgenamen. Zoek uit wie dat zijn voordat je gaat vertalen.
• Je eigen boek. Het is beschermd gedurende je hele leven plus 70 jaar. Zorg dat je erfgenamen weten dat de rechten bestaan, vooral de vertaalrechten, die je per taal apart kunt verkopen.

Hoe je het in de praktijk nagaat

Begin met twee vragen: wanneer overleed de schrijver, en wanneer en in welk land verscheen het boek voor het eerst. Twijfel je, vooral als je in meerdere landen wilt verkopen, vraag dan een advocaat die gespecialiseerd is in auteursrecht. Dit artikel is een algemene uitleg, geen juridisch advies.

Voor meer vragen over het vertalen van boeken, zie de veelgestelde vragen.