Hoe een boek een luisterboek wordt, en wat dat van je vraagt

Een luisterboek ontstaat op een van drie manieren: je leest het zelf voor, een professionele stemacteur leest het voor, of een computerstem leest het voor. Het verschil zit in hoeveel tijd het je kost, wat het je kost, en wie er daarna meedeelt in de opbrengst.

Die keuze lijkt technisch, maar het is in de kern een zakelijke beslissing, en je neemt hem één keer per boek.

Wat een luisterboek is vanuit de winkel gezien

Voor de winkel is een luisterboek een apart product, los van het geschreven boek. Het heeft een eigen pagina, een eigen prijskaartje en een eigen publiek — mensen die luisteren in de auto of tijdens het wandelen, en die hetzelfde boek nooit op papier zouden kopen.

Dat betekent dat de opname geen extra versie van je boek is. Het is een tweede boek dat je uitbrengt, met eigen werk eraan vast.

De drie routes, in gewone taal

Zelf voorlezen. Je hebt een stille kamer nodig, een redelijke microfoon en geduld. Een boek van tweehonderd bladzijden kost een paar dagen opnemen, en daarna nog montage. Het werkt mooi bij persoonlijke non-fictie, memoires en gidsen, waarin de stem van de schrijver deel is van de waarde. Bij proza met veel dialoog is het lastiger dan het klinkt.

Een stemacteur inhuren. Op ACX, het luisterboekenplatform van Amazon, bestaan twee routes. Je betaalt de stemacteur per afgewerkt opname-uur en houdt daarna zelf een hoger deel van de royalty's over, of je betaalt vooraf niets en de stemacteur krijgt jarenlang een aandeel in de opbrengst. Amazon schat dat zo'n productie zes tot twaalf weken in beslag neemt. Goed om te weten: aanmelden bij ACX kan op dit moment alleen voor inwoners van de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Canada en Ierland.

Een computerstem. In KDP (het zelfpublicatieplatform van Amazon) bestaat inmiddels een proefoptie om zonder kosten een luisterboek met een synthetische stem te laten maken. Je kunt kiezen uit tachtig stemmen, desnoods een andere stem per hoofdstuk, en alles beluisteren voordat je publiceert. Het royaltypercentage ligt bij deze route lager dan bij de menselijke variant, en de optie is voorlopig alleen op uitnodiging en alleen in de Amerikaanse winkel beschikbaar.

Waar taal in beeld komt

Hier zit het deel dat schrijvers verrast. De computerstemmen van Amazon bestaan in Amerikaans en Brits Engels, in het Spaans, het Frans en het Italiaans. Het Hebreeuws staat er niet bij.

In de praktijk betekent dat: wil je een luisterboek dat in de grote winkels te koop is, dan zal het bijna altijd in een vreemde taal zijn. En dat brengt je terug bij de volgorde van de stappen. Eerst een vertaalde, definitieve tekst, en pas daarna een opname.

De reden is simpel. Een stemacteur, van vlees en bloed of digitaal, leest een tekst voor. Verandert die tekst later nog, dan kun je de opname weggooien. We schreven eerder over de volgorde tussen digitaal, papier en audio, en de opname komt bijna altijd als laatste.

Wat je nagaat voordat je begint

Drie vragen, voordat je een studio belt.

De eerste: leent mijn boek zich überhaupt om te beluisteren? Een boek met tabellen, grafieken of verwijzingen naar bladzijden werkt niet in het oor.

De tweede: heb ik een definitieve tekst? Ligt het boek nog bij een redacteur of een vertaler, dan is dit niet het moment.

De derde: hoeveel wil ik vooraf uitgeven? Er is geen goed antwoord, maar jouw antwoord bepaalt of je de stemacteur vooraf betaalt of met hem deelt in de opbrengst.

Zit je nog eerder in het proces en twijfel je zelfs over de taal waarin je het boek wilt uitbrengen, dan komt die beslissing eerst; we hebben haar verzameld in hoe je een taal kiest. De overige vragen die in deze fase terugkomen staan bij de veelgestelde vragen.